ضوابط مهم در طراحی واحدهای مسکونی

ضوابط مهم در طراحی پلان ساختمان‌های مسکونی

عوامل بسیار زیادی هستند که در شکل طراحی ساختمان‌های مسکونی تأثیر مستقیم و غیرمستقیم دارند. در این مقاله به مهم‌ترین ضوابط شهرداری و شهرسازی و همچنین ضوابط آتش‌نشانی می‌پردازیم که تأثیر مستقیمی بر طراحی پلان ساختمان‌های مسکونی می‌گذارند و حتما باید به آن‌ها توجه نمود.
قبلا در مورد مراحل طراحی پلان ساختمان مسکونی صحبت کرده‌ام. حال بیایید ضوابط شهرداری و آتش‌نشانی مهم و تاثیرگذار در طراحی پلان را باهم بررسی کنیم.

تراکم

تراکم یک مفهوم کلی و مفصل است که به دو دسته اصلی تراکم جمعیتی و تراکم ساختمانی تقسیم می‌شود. اصلا قصد ندارم در این مقاله به توضیح مساله تراکم بپردازم و بعدا در یک آموزش جداگانه، به‌طور مفصل در مورد آن صحبت خواهم کرد.
همین‌قدر بدانید که برای کنترل تراکم ساختمانی از شاخص‌های متفاوت زیر استفاده می‌شود:

  • ضریب سطح اشغال
  • ارتفاع ساختمانی
  • تراکم ساختمانی
  • تراکم واحد مسکونی در سطح
تراکم ساختمانی چیست؟

برای طراحی یک ساختمان مسکونی، خیلی نیازی نیست در مورد تراکم منطقه بدانید. اطلاعات مهم را شهرداری منطقه توسط دستور نقشه و پیش‌نویس پروانه ساختمانی در اختیار شما قرار می‌دهد.
چیزی که از تراکم برای ما در زمان طراحی یک ساختمان مهم است، تعداد مجاز طبقات، تعداد واحد در هر طبقه، حداکثر ارتفاع ساختمان و ضریب سطح اشغال در هر طبقه است که تقریبا تمام این موارد در دستور نقشه و پیش‌نویس پروانه ساختمانی مشخص هستند.

ضریب سطح اشغال

منظور از ضریب سطح اشغال، مساحت مجاز برای ساخت‌وساز، نسبت به مساحت کل زمین است و به‌صورت درصد بیان می‌شود.
ضریب سطح اشغال بر اساس طرح‌های جامع و تفضیلی مشخص می‌شود و در مناطق مختلف، متفاوت و معمولا عددی بین ۴۰ تا ۶۰ درصد است.

ضریب سطح اشغال ساختمان

بیشترین و معمول‌ترین سطح اشغال در مناطق مختلف کشور، ضریب اشغال ۶۰درصد است.

وقتی می‌گوییم ضریب اشغال در یک منطقه ۶۰درصد است، یعنی چه؟

یعنی اینکه اگر مساحت زمین ما ۱۰۰ مترمربع باشد، ما مجاز هستیم فقط ۶۰ مترمربع از آن را بنا احداث کنیم و ۴۰ مترمربع باقیمانده را باید به حیاط اختصاص دهیم.
به‌عنوان‌مثال اگر ضریب سطح اشغال در یک منطقه، ۶۰درصد و مساحت زمین ما ۵۰۰ متر مربع باشد، ما مجاز خواهیم بود که ۳۰۰ مترمربع از این زمین را برای ساخت بنا اشغال کنیم.
البته این ۳۰۰ مترمربع قطعی نیست و کمی جلوتر خواهید دید که می‌توان این سطح زیربنا را به میزان قابل توجهی افزایش داد.

حداکثر پیشروی مجاز

همان‌طور که در قسمت قبل دیدید، ضریب سطح اشغال به ما می‌گوید که چقدر از سطح زمین را می‌توانیم برای احداث بنا اشغال کنیم و چقدر از آن را باید به فضای باز و حیاط اختصاص دهیم.
عدد ۶۰درصد، علاوه بر مساحت زمین، در میزان طول پیشروی ما هم صدق می‌کند.

بخوانید
مراحل نقشه کشی سازه بتنی و فولادی

مثلا اگر زمین ما مساحتی معادل ۲۵۰ مترمربع داشته باشد و ابعاد آن ۲۵ در ۱۰ متر باشد، میزان طول پیشروی مجاز برای تأمین این مساحت مجاز، ۱۵ متر خواهد بود. درواقع ابعاد سطح اشغال ما معادل ۱۵ در ۱۰ متر خواهد بود.

حداکثر سطح اشغال ساختمان

در ساختمان‌های شمالی و جنوبی، ما می‌توانیم به میزان حداکثر ۲متر، طول پیشروی خودمان را در سمت حیاط افزایش دهیم. البته این پیشروی شروطی هم دارد که مهم‌ترین آن رضایت همسایه‌های کناری هستند.

رضایت همسایه از آن جهت مهم است که اگر ما بیشتر از ۶۰درصد طول زمین پیشروی کنیم، ساختمان ما با سایه‌اندازی و… باعث مزاحمت برای ساختمان‌های جانبی خواهد شد.

اگر همسایه رضایت ندهد ما باید مطابق شکل زیر، این پیشروی را در سمتی که رضایت همسایه را نداریم، با پَخ (زاویه) ۴۵درجه انجام دهید.

ضریب سطح اشغال ساختمان مسکونی

حداکثر میزان کنسول (پیش‌آمدگی در خیابان)

در ساختمان‌های شمالی ما فاقد کنسول در خیابان هستیم، اما در ساختمان‌های جنوبی یا ساختمان‌هایی که سرنبش خیابان قرار دارند، بسته به عرض خیابان، مجاز هستیم مقداری را به‌عنوان کنسول در طبقات بالای همکف، پیشروی کرده و به سطح زیربنای ساختمان اضافه کنیم.

همان‌طور که گفتم، میزان کنسول ارتباط مستقیمی با عرض خیابان دارد. به‌طور کلی:
در خیابان‌های با عرض کمتر از ۱۰ متر مجاز به اجرای کنسول نیستیم.
در خیابان‌های با عرض ۱۰ تا ۱۲ متر، میزان کنسول مجاز، ۶۰سانتی‌متر است.
در خیابان‌های با عرض ۱۲ تا ۲۰ متر، میزان کنسول مجاز، ۸۰سانتی‌متر است.
در خیابان‌های با عرض بیشتر از ۲۰ متر، میزان کنسول مجاز، حداکثر ۱۲۰سانتی‌متر است.

طراحی کنسول در ساختمان های مسکونی

البته همانطور که احتمالا در خیابان‌های شهر مشاهده کردید، ضوابط مربوط به کنسول خیلی سفت‌وسخت رعایت نمی‌شود.

نکته مهم برای ما در زمان طراحی پلان ساختمان‌های جنوبی و یا ساختمان‌هایی که سرنبش خیابان قرار گرفته‌اند، این است که بدانیم بسته به عرض خیابان، می‌توانیم حدود یک متر پیشروی اضافه داشته باشیم که همین پیشروی مازاد می‌تواند برای طراحی پلان طبقات، کمک بسیار زیادی به ما بکند.

ضوابط آتش‌نشانی

ضوابط مربوط به آتش‌نشانی بسیار مهم است، چراکه به‌طور مستقیم با جان مردم و ساکنین ساختمان‌های مسکونی ارتباط دارد. بیشتر ضوابط آتش‌نشانی، نکات اجرایی مهمی هستند که در زمان اجرا باید حتما رعایت شوند. مثلا نوع درب‌های اصلی و درب سرویس پله که حتما باید ضدحریق باشد. و یا جهت بازشدن درهای فرار (مثل در سرویس‌پله) که بر خلاف سایر درهای ساختمان، باید به سمت بیرون از ساختمان باز شوند تا در هنگام بروز حادثه بتوان به‌راحتی از آن‌ها عبور کرد.

بخوانید
ارتفاع ساختمان مسکونی

یکی از مهم‌ترین ضوابط مربوط به آتش نشانی، که باید در زمان طراحی پلان ساختمان‌های مسکونی به آن توجه کرد، مربوط به حداقل مساحت فیلتر ورودی واحدهای مسکونی است.
در آپارتمان‌های مسکونی باید فضای کافی قبل از ورود به واحدها در هر طبقه وجود داشته باشد. منظور از این فیلتر ورودی، همان فضای جلوی آسانسور و سرویس‌پله است.
مساحت این فضا بر اساس تعداد واحد در هر طبقه و با فرمول زیر محاسبه می‌شود:

Area = N + 3

در این فرمول N، تعداد واحد مسکونی در هر طبقه است که باید بعلاوه ۳ مترمربع شود.

فیلتر ورودی واحد مسکونی

به عنوان مثال اگر در هر طبقه، یک واحد مسکونی داشته باشیم، مساحت فیلتر ورودی باید حداقل ۴ مترمربع و اگر در هر طبقه دو واحد مسکونی طراحی کرده باشیم، مساحت فیلتر ورودی، حداقل باید ۵ مترمربع باشد.
توصیه می‌کنم به‌هیچ‌عنوان عرض فیلتر ورودی را کمتر از ۱۲۰ سانتیمتر در نظر نگیرید.

ضوابط و مقررات بسیار مهم دیگری هم وجود دارند که می‌توانید با مراجعه به کتاب‌های مقررات ملی ساختمان، از آن‌ها اطلاع پیدا کنید، اما مواردی که در بالا ذکر کردم در زمان طراحی پلان واحدهای مسکونی بسیار مهم و تاثیرگذار هستند و توصیه می‌کنم از همان مراحل اولیه طراحی پلان ساختمان‌های مسکونی به این موارد توجه کنید.

چنانچه در مورد ضوابط و مقررات طراحی ساختمان‌های مسکونی سوالی دارید، سوالات خودتان را در پایین همین صفحه مطرح کنید تا در اولین فرصت به آن‌ها پاسخ دهم.

دوستدار شما
امیر راد

16 دیدگاه برای “ضوابط مهم در طراحی پلان ساختمان‌های مسکونی

  1. آرمان گفته:

    سلام وقت بخیر
    مدارک لازم برای چالش طراحی معماری چه چیزهایی هستند و تا چه تاریخی امکان ارسال اثار میباشد؟

    و اینکه نحوه ارسال چگونه خواهد بود؟

    با تشکر از سایت خوبتون 🙏

    • امیر راد گفته:

      سلام دوست عزیز؛
      برای شرکت در چالش طراحی معماری هیچ مدرک خاصی نیاز نیست.
      فقط کافیه پروژه‌ای که توضیحاتش در صفحه مربوط به این چالش هست رو طراحی کنید و بعد از اتمام طراحی، فایل اتوکد رو ارسال کنید.
      این چالش فعلا ادامه داره ولی توصیه می‌کنم در اولین فرصت طراحی رو انجام بدید.
      برای شرکت در این چالش روی لینک زیر کلیک کنید:

      چالش طراحی معماری

      بعد از ورود به این چالش جذاب، هر روز برای شما ایمیل‌هایی ارسال میشه که در انجام طراحی کمکتون می‌کنه.
      موفق باشید؛

  2. حامد روشناس گفته:

    سلام
    استاد این مساحت فیلتر ورودی که از فرمول بالا بدست می آید به نظر من خیلی کمه و عملا باعث دلگیر شدن فضا میشه .مخصوصا اینکه در بسیاری از موارد تهویه هوا هم وجود نداره و بو های مختلف از واحدها در اون فضا آزار دهنده است.همچنین به علت عرض کم و کمبود جا در ورودی خود واحدها عملا جای کندن لباس و جا کفشی هم در آنها نیست و در راهرو ها هم اجازه گذاشتن جا کفشی نیست و این ضوابط عملا زندگی را برای ساکنان ملال آور میکنه.

    • امیر راد گفته:

      سلام.
      دقت داشته باشید که این ضوابط حداقل هستند و طبیعی است که فضای فیلتر ورودی را هرچه بیشتر درنظر بگیرید، بهتر است و علاوه بر اینکه حس افراد را بعد از خروج از آسانسور و قبل از ورود به واحد مسکونی خیلی بهتر می‌کند، ارزش ذهنی واحدهای مسکونی را هم به‌شدت افزایش می‌دهد.
      ضوابط مربوط به آتش‌نشانی در ساختمان‌های مسکونی، حداقل استاندارد مورد نیاز هستند که حتما باید رعایت شود. اما متاسفانه افراد و سازندگان زیادی هستند که ترجیح می‌دهند فیلتر ورودی را با حداقل مساحت و حتی کمتر از استاندارد آتش‌نشانی طراحی و اجرا کنند تا به‌این‌وسیله بتوانند مساحت غیر مفید واحد مسکونی را کمی بیشتر کرده و سود بیشتری از فروش آپارتمان‌های خود داشته باشند.
      سعی کنید همیشه حداقل مساحت استاندارد برای فیلتر ورودی جلوی آسانسور را رعایت کنید و حتی اگر توانستید، فیلتر ورودی را کمی بزرگ‌تر از حداقل استاندارد موردنیاز طراحی کنید.

      موفق باشید؛

  3. fatemeh گفته:

    سلام ببخشید -در مورد اتوکد یک سوال داشتم -چجوری میشه اول ابجت انتخاب بشه بعد دستور رو اعمال کرد -مثلا من قبلا لاین رو انتخاب میکردم بعد کپی میکردم -اما نمیدونم چی شده -باید اول دستور کپی رو فعال کنم بعد خط رو انتخاب کنم —کسی میتونه تنظیماتش رو بگه ؟لطفا

    • امیر راد گفته:

      سلام. این مساله مربوط به تنظیمات Selection در اتوکد می‌باشد.
      در پنجره اتوکد دستور Op را تایپ و اجرا کنید تا پنجره Options باز شود.
      در پنجره Options به تب Selection بروید.
      سپس در قسمت Selection modes، تیک گزینه اول یعنی Noun/verb selection را بزنید و اوکی کنید و پنجره Options را ببندید.
      حالا می‌توانید مثل قبل، اول موضوعات را انتخاب کنید و بعد دستور را اجرا کنید.

      موفق باشید؛

  4. Marmaret گفته:

    سلام و بسیار ممنون
    امکان دارد ضوابط مربوط به فضاهای آموزشی را هم بفرمایید در قالبی مشابه.

  5. سامی گفته:

    سلام
    ممنون از سایت خوبتون
    در طراحی واحدهای مسکونی ضخامت دیوار اطراف داکت را ۱۰ بگیریم یا ۲۰ ؟

    • امیر راد گفته:

      سلام دوست عزیز؛
      در طراحی داکت‌های تاسیساتی واحد‌های مسکونی نکات زیر را در نظر بگیرید:
      ۱- ابعاد و اندازه هر داکت را متناسب با تجهیزات و لوله‌های تاسیسات عبوری از همان داکت در نظر بگیرید.
      ۲- بسته به محل قرارگیری داکت تاسیسات و حساسیت تجهیزات عبوری از آن می‌توانید ضخامت دیواره داکت را ۱۰ سانتی‌متر و یا ۵ سانتی‌متر درنظر بگیرید.
      ۳- در صورت محدودیت فضا، حتی می‌توانید جداره داکت‌های تاسیساتی را با استفاده از میلگرد و رابیتس بپوشانید و نازک کاری را روی آن اجرا کنید.

  6. حامد گفته:

    در صورت امکان یک پست آموزشی درباره ضوابط باکس راه پله و موقعیت قرارگیری آن طبق دستورالعمل سازمان آتش نشانی تهران قرار دهید.
    با تشکر

  7. احسان گفته:

    سلام
    آیا در نظر گرفتن فیلتر ورودی برای اسانسور که مساختش باید تعداد واحدها بعلاوه سه متر مربع باشد، الزام است یا خیر؟ اگر الزام است لطفا بفرمایید طبق کدام بند الزام است؟
    و اگر در نظر گرفته نشود از طرف شهرداری موقع پایان کار یا صدور سند به مشکلی میخورد یا خیر؟

    با تشکر

    • امیر راد گفته:

      سلام. بله رعایت این فیلتر ورودی الزامی هست و حتما باید ضوابط مربوط به آتش‌نشانی را در طراحی و اجرای ساختمان‌های مسکونی رعایت کنید.
      درغیراین‌صورت هم در زمان اخذ پروانه ساختمان و هم در زمان صدور پایان‌کار ساختمان به مشکل برخواهید خورد.

  8. masoud گفته:

    سلام خسته نباشید.بنده یک زمین جنوبی با ابعاد ۹ در ۱۸/۵دارم که به علت دونبش بودن یه پخ ۶*۶خورده. گذرهای ۱۶و۲۰متری را داره. سوالم این هست ایا پخ موجود اشکال و نقصی در طراحی ایجاد میکنه
    و ایا‌ میشه با طراحی راه پله در قسمت پخ از فضای موجود بهتر استفاده کرد و یه پلان‌خوب براش طراحی بشه؟
    با تشکر لطفا به سوال بنده‌ پاسخ بدهید.

    • امیر راد گفته:

      سلام. معمولا تمام زمین‌هایی که سر نبش قرار دارند، باید در طبقه همکف پخ را رعایت کنند. علت پخ هم این است که رانندگان وسایل نقلیه دید بهتری از خیابان عمود بر خود داشته باشند و حوادث رانندگی کمتری بوجود بیاید. اما در مورد پخ چند نکته را باید توجه داشته باشید:
      ۱- پخ فقط در طبقه همکف اجرا می‌شود و در سایر طبقات احتیاجی به اجرای پخ نیست.
      ۲- به‌دلایل سازه‌ای و اجرای سقف، حتما در دو سمت پخ ستون‌گذاری انجام شود.
      ۳- در طبقات بالای همکف، می‌توانید در قسمت پخ حداکثر به میزان ۱٫۵ متر به شکل کنسول پیشروی داشته باشید.

      در مورد طراحی پلان در قسمت پخ هیچ‌محدودیتی وجود ندارد و می‌توانید بسته به شکل پلان و نیازهای پروژه هر فضایی (ازجمله پله) را در قسمت پخ اجرا کنید. اما معمولا باتوجه به دونبش‌بودن ساختمان، قسمت پخ محل مناسبی برای اجرای سرویس‌پله نیست.
      طراحی سرویس‌پله در قسمت پخ ساختمان، علاوه بر اینکه بخش زیادی از نورگیری مستقیم ساختمان را به خودش اختصاص می‌دهد و به نمای ساختمان هم آسیب می‌رساند، در طراحی پلان ساختمان و سیرکولاسیون فضاهای داخلی آن نیز تاثیر منفی می‌گذارد. بنابراین بهتر است پله را در سمت دیگر ساختمان طراحی کنید.
      درصورت نیاز به مشاوره و طراحی پلان برای ساختمان مسکونی خودتان می‌توانید با شماره‌های شرکت تماس بگیرید تا بیشتر راهنمایی‌تان کنیم.
      موفق باشید؛

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برای دانلود فایل اتوکد مبلمان
ایمیل خود را وارد کنید
فایل نمونه را به ایمیلم ارسال کن
Close
برای دانلود فیلم با کیفیت بالا
لطفا ایمیل خود را وارد کنید
فیلم را برایم بفرست
نگران نباشید. مزاحم نیستیم!
Close
توانایی خودتان در طراحی معماری را به چالش بکشید!

چالش طراحی معماری

برای ورود به این چالش جذاب و دریافت اطلاعات کامل پروژه، ایمیل خودتان را وارد کنید.
در این چالش جذاب شرکت می‌‌کنم!
نگران نباشید. هیچ ایمیل مزاحمی ارسال نمی‌کنیم.
close-link

هفت نکته طلایی
در طراحی واحدهای مسکونی
ترفندهایی که بسیاری از معماران و طراحان ساختمان نمی‌دانند!
کتاب را برایم ایمیل کن
نگران نباشید! هیچ ایمیل مزاحمی ارسال نمی‌کنیم.
close-link

دانلود ویدئو با کیفیت اچ‌دی

ایمیل خودتان را وارد کنید و همین الان دانلود کنید
دانلود ویدئو
close-link

دانلود ویدئو با کیفیت اچ‌دی

ایمیل خودتان را وارد کنید و همین الان دانلود کنید
دانلود ویدئو
close-link

دانلود فیلم با کیفیت اچ‌دی

برای دانلود فیلم، ایمیل خودتان را وارد کنید
دانلود فیلم
close-link

برای دانلود ویدئو ایمیل خودتان را وارد کنید

دانلود ویدئوی نحوه محاسبه ارتفاع ساختمان

تیم رادآرشیتکت

بستن

دوره رایگان طراحی معماری

10جلسه آموزش ویدئویی رایگان

ارزش این دوره رایگان 480هزارتومان است.

دوره رایگان طراحی معماری

برای تکمیل ثبت‌نام، مشخصات خودتان را وارد کنید.

اطلاعات شما نزد رادآرشیتکت محفوظ است.